Analiza akcji "Wróbliczenie":


Poniżej przedstawiamy naszą analizę tegorocznej edycji akcji. Uzupełniają ją pozostałe (oddzielne) mapy z serii: analiza porównawcza z Atlasem Warszawy z roku 1990 ( wróble, mazurki) i analiza typów środowiska. Jednocześnie zapraszamy do wyciągania własnych wniosków z opublikowanych danych i dzielenia się nimi z nami. Każda mapa ma zbliżone zasady obsługi i mamy nadzieję, że będą dla Państwa intuicyjne. Kluczem do zrozumienia każdej mapy jest jej legenda. Większość punktów i obszarów może zostać zaznaczona, wówczas po lewej stronie pojawi się okno ze szczegółowymi informacjami (w tym zdjęciami!). Poszczególne elementy mogą zostać ukryte za pomocą strzałek, aby zwiększyć czytelność mapy (legenda, okno informacji, tytuł, okno analizy). Część danych na mapie pojawia się tylko na pewnym stopniu przybliżenia.


Cel akcji:


Akcja ma dwa podstawowe cele:


  1. Objęcie wróbli i mazurków wieloletnim monitoringiem, w celu identyfikacji zagrożeń w utrzymaniu i rozwoju populacji tych gatunków, przede wszystkim w przestrzeni miejskiej. Opracowanie dokumentów dobrych praktyk i walka o wdrażanie ich w życie.
  2. Popularyzację tematyki ptaków i włączenie jak największej ilości mieszkańców w obserwacje przyrody i zainteresowanie się życiem i problemami ptaków.

Zasięg akcji, udział obserwatorów:


O akcji wielokrotnie informował OTOP i Psubraty, na swoich stronach FB, w grupie dyskusyjnej członków OTOP, w radio i prasie. Na wydarzenie FB zostało zaproszone 35 tys. osób. Ok. 100 osób zadeklarowało udział, 400 kolejnych to rozważało. Zebrane dane wskazują, że w akcji wzięło udział 120 osób. Poniższy wykres pokazuje rozkład ilości obserwacji. 20 osób wprowadziło więcej niż 10 obserwacji. Zdecydowana większość, 70 osób, 1-2 obserwacje.




Warszawa została podzielona na 1700 obszarów (powierzchni krajobrazowo-ekologicznych). Zarezerwowano 57, co stanowi 3,3% całości. Uzyskano kompletne dane z tych obszarów. Uzyskano również niekompletne dane z ok. 150 kolejnych obszarów, bez przypisanych opiekunów. Rezerwacji dokonało 20 osób, większość wybrała 1-2 obszary, 5 osób ponad 3 obszary. Liczymy na to, że z każdą kolejną edycją uda się włączyć w akcję więcej osób. Zarówno osób rezerwujących obszary (w Warszawie mieszka co najmniej kilkaset osób aktywnie zainteresowanych ornitologią), jak i takich, którzy chcą po prostu wziąć udział w akcji w wybranym przez siebie zakresie. W kolejnych edycjach chcemy położyć większy nacisk na dobrą komunikację z opiekunami obszarów, jak również włączyć do akcji szkoły i inne placówki edukacyjne, z dużym wyprzedzeniem rezerwując ich czas i przeprowadzając odpowiednie szkolenia.


Należy wyraźnie zaznaczyć, że ze względu na relatywnie niewielką ilość zebranych w trakcie akcji danych wszystkie wnioski i analizy, zarówno na mapach jak i na stronie wroble.org są obarczone dużym ryzykiem błędu. Zwiększenie zasięgu akcji w kolejnych latach zwiększy istotność naszych opracowań.


Ciekawostki, statystyki:


  • Nadesłano 270 zdjęć, zrobiono je przy 35% obserwacji (pełna galeria: https://psubraty.smugmug.com/Psubraty/Wrobliczenie).
  • Na obszarach z kompletnymi wynikami zarejestrowano średnie zagęszczenie wróbli = 66 par / km2 (min=0, max=460) i zagęszczenie mazurków = 26 par / km2 (min=0, max=97).
  • Szczegółowa analiza zagęszczeń w porównaniu z badaniami z 1990 r. znajduje się na dwóch oddzielnych mapach (oddzielnie dla wróbli i mazurków).
  • Analiza typów środowiska:

  • Wróble zaobserwowano w 600 lokalizacjach, mazurki w 319 lokalizacjach. Oba gatunki jednocześnie wystąpiły w 179 lokalizacjach.
  • Budka lęgowa została zaobserwowana w 168 (28%) lokalizacjach wróbli i 122 (38%) mazurków.
  • Karmnik wystąpił w 344 (57%) lokalizacjach wróbli i 200 (63%) mazurków
  • Zaskakujące natomiast jest to, że obecność karmnika i budki nie wpływa na liczebność ptaków w danym miejscu:



Metodologia, ocena jakości danych


Jednym z potencjalnych problemów monitoringu jest nakładanie się na siebie obserwacji różnych uczestników. Spróbujmy przeanalizować to zagadnienie na wycinku mapy, (okolica placu Dąbrowskiego), dla ułatwienia oznaczając użytkowników różnymi kolorami.


Rys.1. Przykład nakładania się wyników obserwacji


Widzimy obserwacje trzech różnych osób (trzy kolory). Co więcej, pochodzą z dwóch różnych dni. Dla obszarów nie objętych rezerwacjami nie tylko obserwacje z pewnością w jakiejś mierze nakładają się na siebie, ale nieznana jest też powierzchnia badań. Nie wiemy, jaki teren był poddany obserwacjom, a co za tym idzie nie wiemy też, gdzie nie zaobserwowano ptaków. Oznacza to w praktyce brak możliwości wyliczenia statystyk obszarowych. Dane te mogą posłużyć jako źródło ogólnej wiedzy o miejscach występowania ptaków i analizy typów środowiska. Wizualizacja tych punktów na mapie z pewnością jest też atrakcyjna dla autorów obserwacji. Każdy biorący udział we Wróbliczeniu może zobaczyć na mapie okolicę swojego domu, lokalizacje ptaków, ale też zrobione przez siebie zdjęcia.


Podobny problem powstaje na obszarach zarezerwowanych. Obserwacje opiekuna nachodzą się również na te pochodzące od pozostałych osób, które przecież również mogły odwiedzić w czasie spacerów ten obszar. Przykładowa mapa prezentująca ten problem:


Rys.2. Obserwatorzy w obszarach zarezerwowanych


Widzimy tu kilka obszarów. Opiekunem górnych jest osoba oznaczona kolorem zielonym, dolnego - fioletowym. Widzimy też wiele obserwacji osoby oznaczonej kolorem niebieskim. To aktywny "amator". We wszystkich statystykach obszarowych wzięto pod uwagę wyłącznie obserwacje opiekunów obszarów, aby uniknąć powielania tych samych grup ptaków. Przyjęto założenie, że osoba która zarezerwowała obszar przeprowadziła obserwacje odpowiedzialnie i profesjonalnie. Obchodząc cały teren, odpowiednio uważając, aby żadnej grupy ptaków nie policzyć kilkukrotnie.


Poniższy wykres pokazuje strukturę gatunków w obserwacjach opiekunów obszarów i pozostałych osób. Wydaje się prawdopodobne, że część pozostałych osób pomyliła wróble z mazurkami i w ich obserwacjach mazurki są nieco niedoszacowane.



Stada mieszane i monogatunkowe:


Większość zaobserwowanych wróbli przebywała w stadzie złożonym z przedstawicieli tylko swojego gatunku. Z kolei w przypadku mazurków proporcje były odwrotne – większość przyłączyła się do stada wróbli:

Typ zabudowy w miejscu występowania stad mieszanych jest bliższy „wróblowemu" niż „mazurkowemu". Może to wskazywać, że mazurki wchodzą w środowiska wróbli, a nie odwrotnie:



Wnioski końcowe:


Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe spostrzeżenia w kolejnych edycjach Wróbliczenia warto wziąć pod uwagę poniższe postulaty:


  • Położenie większego nacisku na rezerwację obszarów, jako metoda pozyskania najlepszych jakościowo danych. Udostępniając odpowiednie narzędzia, materiały szkoleniowe, prowadząc komunikację z opiekunami. Jednocześnie podkreślając, że jeden obszar to 2-3 godziny pracy.
  • Opublikowanie przed Wróbliczenie mapy obszarów zarezerwowanych i zachęcanie pozostałych osób do spacerów i obserwacji w obszarach bez rezerwacji.
  • Jak tylko to możliwe odejść od anonimowości. Rozważyć jakąś formę identyfikatorów dla opiekunów obszarów.
  • Umożliwić zgłaszanie pustych obszarów, bez jakichkolwiek obserwacji danego gatunku.
  • Rozważyć sposób zebrania innych typów informacji, które choć trudne do oceny, są kluczowe do analizy środowisk wróbli. Dotyczy to przede wszystkim wieku budynków, daty ostatnich remontów i oceny dostępności miejsc do gniazdowania (otwory wentylacyjne, szpary, szczeliny itp.).


Tegoroczna edycja skłania do następujących obserwacji:


  • Wróble obserwowano głównie w otoczeniu budynków - dużo częściej niż wskazywałyby na to udział terenów zamieszkałych w objętych obserwacją powierzchniach. Były to głównie bloki, z przewagą niskich (do 4 pięter), co może wskazywać, że wróble z pewnych względów wolą tego typu zabudowę.
  • Wyraźnie zaobserwowano nieobecność wróbli na nowych osiedlach, np. na terenie Ursynowa. Jednocześnie stare części tej dzielnicy są prawdziwymi bastionami wróbla. Gatunek ten jest silny w miejscach, które skolonizował przed transformacją, z dużą ilością niskiej zieleni, nasłonecznienia, łatwiejszym dostępem do miejsc gniazdowania. W tych rejonach nie zauważono żadnego spadku w stosunku do badań z roku 1990. Populacjom udało się utrzymać mimo zwiększonej obecności krukowatych i kotów.
  • Wróbel nie kolonizuje jednak zupełnie nowych terytoriów. Charakteryzują się o wiele większą gęstością zabudowy i mniejszym dostępem światła. Zieleń jest o wiele młodsza, mniej krzaków i osób tradycyjnie poświęcających czas np. na dokarmianie ptaków. Nowe budynki mają znacznie mniej naturalnych miejsc do gniazdowania. Ten temat wymaga jednak dokładniejszej analizy.
  • Zakrzewienia niewątpliwie sprzyjają występowaniu wróbli – aż 71% obserwacji wróbla zrobiono przy krzewach. Dodatkowo w tych miejscach obserwowano większe stada ptaków niż poza nimi. Krzewy mają o wiele mniejszy wpływ na obecność mazurka, który dobrze radzi sobie również w miejscach mniej zurbanizowanych i bardziej zadrzewionych.
  • W czasie kolejnej edycji warto zwrócić uwagę na miejsca drastycznych zmian w liczebności wróbli od roku 1990, szukając ich przyczyn lepiej poznamy specyfikę gatunku. Może to być np. plac Defilad, który zapewne w wyniku zmiany swojego charakteru (odejście od placu targowego) stał się miejscem o wiele bardziej przyjaznym dla wróbli, które zwiększyły tu swoją obecność 5-krotnie. Odwrotnym przykładem jest teren kampusu SGGW, gdzie doszło do prawdziwej zapaści (kilkukrotny spadek). Przyczyny są nam niestety nieznane.


Na zakończenie warto zauważyć, że o ile analiza poszczególnych cech mogących mieć wpływ na liczebność populacji wróbli nie daje jednoznacznych odpowiedzi, to spojrzenie na te cechy w pewnych blokach pokazuje już wyraźną tendencję. Najwyższa średnia liczebność obserwacji wróbli związana jest z kombinacją trzech cech: niski blok + krzewy + obecność karmnika:



Organizatorzy:


OTOP


Psubraty


Wróbliczenie - Obchody Światowego Dnia Wróbla w Warszawie

Dane punktu